De Bourlaschouwburg en zijn voorganger

Wie aan traditionele opera- en theatergebouwen denkt, denkt onmiddellijk aan de grote 19de-eeuws muziektempels met rode pluche en rijen loges. De Bourlaschouwburg (1829-1834, later verbouwd) aan de Komedieplaats is voor Antwerpen ongetwijfeld het bekendste voorbeeld (nu Het Toneelhuis).

De bouw van de Bourlaschouwburg betekende echter dat een ander pand op dezelfde plek diende te verdwijnen: het Tapissierspand. Het Tapissierspand, tussen 1550 en 1554 opgetrokken in opdracht van Gilbert van Schoonbeke, had steeds dienst gedaan als verkoopshal voor de tapijtenhandelaars. Tegen het einde van de achttiende eeuw was die activiteit echter afgenomen en was een deel van het pand leeg komen te staan. De aalmoezeniers vroegen en kregen toestemming om in het gebouw een theater op te richten. Dit theater zou blijven bestaan tot het plaats moest maken voor de modernere en grotere Bourlaschouwburg, het Théâtre Royal Français.

Het eerste Tapissierspand

In 1709 verlieten de aalmoezeniers hun theater aan de Grote Markt (zie IV. Aalmoezeniers). Eerst werd een tijdelijk theater opgericht, en in 1710 werd begonnen aan de bouw van een volwaardig theater. Een legertje aan ambachtslieden en kunstenaars zorgden er voor dat het nieuwe theater al in de loop van 1711 bruikbaar was.　

het Tapissierspand ca.1730

Inrichting & repertoire

De nieuwe schouwburg was groter en mooier dan wat men tot dan toe in Antwerpen had gezien. De zaal had de vorm van een theater à l'italienne met drie rijen loges. De parterre was opgedeeld in banken en een kleine ruimte om te staan. De hele zaal bood ruimte aan ongeveer 600 toeschouwers. Toegang kreeg je via de grote deur achteraan of via het trappenhuis, waar ook de kassa gevestigd was.

Vooraan bevond zich een ruime orkestbak.

het Theater van het Tapissierspand  1711-1746

De scène bestond uit een perspectivistisch decor en was voorzien van geavanceerde toneelmachines zoals een glorie achteraan en verschillende liftjes onder het toneel. De verlichting gebeurde nog steeds met kaarsen.

Net zoals in het oude aalmoezenierstheater aan de Grote Markt stond er ook nu weer veel Franse opera op het programma: Lully, Campra, Rebel, Destouches,... Naast Franse gezelschappen komen ook Nederlandse en Italiaanse gezelschappen langs, worden er concerten gegeven (door onder andere Willem de Fesch) en treden er kunstenmakers op.

het Theater van het Tapissierspand  1711-1746

Brand en wederopbouw

Brand was een gevaar voor elke schouwburg. Zo vielen de Amsterdamse Schouwburg en de Brusselse Munt allebei ten prooi aan de vlammen. Ook de Tapissiersschouwburg bleef niet gespaard: in maart 1746 werd het theater volledig in de as gelegd (de rest van het pand werd nauwelijks getroffen).

Onmiddellijk begon men aan de wederopbouw. Geen nieuwe zaal maar een reconstructie van de oude zaal met hier en daar een moderner stijlelement. Deze zaal zou, mits wat kleine aanpassingen, tot 1829 dienst doen, tot de bouw van de Bourlaschouwburg dus.

3D-model:

Om de binnenzijde van het Tapissierspand in 3D: klik hier

Lees meer:

Timothy De Paepe, ‘“Un des plus jolis Théâtres hors de l’Italie, & point de spectacle.” The design and construction of the first proper theatre in Antwerp (1711-1746).’ In: Restoration and Eighteenth Century Theatre Research.