De oprichting van het aalmoezenierstheater

Op het gebied van theater waren de jaren 1650 behoorlijk stil in Antwerpen. De aalmoezeniers (rijke burgers die instonden voor het bestuur van de armen- en ziekenzorg) waren de eersten om die stilte te doorbreken. In 1661 richtten ze in het Spanjepand aan de Grote Markt (waar ook de rederijkers toneel opvoerden) een schouwburg op. De inkomsten van die schouwburg kwamen de armen ten goede, en theater, dat toch een beetje scheef werd bekeken, werd zo wat legitiemer.

Tijdens de eerste twee decennia van het bestaan, werden er in het aalmoezenierstheater vooral Nederlandstalige toneelstukken opgevoerd: stukken die populair waren op de Amsterdamse schouwburg, maar ook werk van Antwerpse auteurs. Het gezelschap bestond uit lokale mensen, maar soms werd de schouwburg ook verhuurd aan reizende toneelgezelschappen.

Het Spanjepand ca. 1670

Tijdens deze eerste jaren was de schouwburg eenvoudig ingericht: een kleine tribune voor het publiek, ruimte om te staan en een podium met gordijnen.

De introductie van opera

In 1682 introduceerden de aalmoezeniers met het oog op meer winst een nieuw theatraal genre: opera. Vanaf het najaar van 1682 werden regelmatig operaopvoeringen gegeven. Zowel zangers als muzikanten waren lokale mensen. Het orkest bestond uit niet meer dan een paar violen, een altviool, basviool, fagot en klavecimbel. Niettemin voldoende om opera's van Jean-Baptiste Lully uit te voeren, de componist die het populairst was in het aalmoezenierstheater.

interieur van het aalmoezenierstheater ca.1695

Met de introductie van opera werd het podium aangepast: beschilderde en beweegbare decors vervingen de gordijnen. In 1696 werd het podium vergroot en werden de coulissendecors bijgewerkt. Tevens kreeg de zaal er primitieve loges bij, waarschijnlijk een paar aan beide zijden van de zaal.

In 1709 verlieten de aalmoezeniers deze zaal om naar de Tapissiersschouwburg ter verhuizen (die echter pas in 1711 bespeelbaar was) (zie V. aalmoezeniers 1711-1746)

Lees meer:

Timothy De Paepe, ‘Des operas avecq plus d'esclat: de eerste commerciële schouwburg van Antwerpen en de introductie van opera.’ In: De zeventiende eeuw: cultuur in de Nederlanden in interdisciplinair perspectief, 24 (2008) 1, p. 25-37.